Rượu Mao Đài Phi Thiên Xanh - Lam Mao Small Batch- 貴州茅台酒 - 藍茅 小批量勾兌

Ai từng chơi rượu Mao Đài đủ lâu đều có chung một hình dung: chiếc chai thủy tinh trắng sữa, dải lụa đỏ buộc quanh cổ, nhãn in hình hai tiên nữ Phi Thiên dâng rượu. Hình ảnh ấy đã gắn với quốc tửu Trung Hoa suốt hơn nửa thế kỷ, đến mức nhiều khách hàng của tôi tin rằng Mao Đài chỉ có một màu duy nhất. Chính vì vậy, rượu Mao Đài Phi Thiên Xanh Bát Phương Vận luôn tạo ra một khoảnh khắc ngạc nhiên mỗi khi xuất hiện trên bàn tiếp khách. Sắc lam thẫm của thân chai không đơn thuần là lựa chọn thẩm mỹ, mà là dấu hiệu nhận biết một dòng Mao Đài pha chế theo phương thức lô nhỏ, đứng trên dòng Phi Thiên phổ thông về chất rượu.

Tên chính thức in trên nhãn của sản phẩm là 贵州茅台酒（蓝）, đọc theo Hán Việt là Quý Châu Mao Đài Tửu (Lam), được giới chơi rượu Trung Quốc gọi tắt là "Lam Mao" (蓝茅). Rượu do Công ty Cổ phần Rượu Mao Đài Quý Châu sản xuất tại trấn Mao Đài, thành phố Nhân Hoài, bên dòng sông Xích Thủy, mang nhãn hiệu Phi Thiên, nồng độ 53%vol, dung tích 500ml và giữ nguyên dáng chai truyền thống của Mao Đài. Theo tài liệu ngành rượu Trung Quốc, sản phẩm chính thức ra mắt thị trường vào tháng 11 năm 2015, sau đó được giới thiệu rộng rãi tại một buổi họp báo kết hợp thưởng thức ở Bắc Kinh đầu tháng 3 năm 2016. Ngay từ đầu, hãng định vị Lam Mao là dòng rượu tương hương "thương vụ chân tuyển" (商务甄选), tức lựa chọn tinh tuyển dành cho giới doanh nhân và những cuộc tiếp đãi quan trọng.

Còn cái tên "Bát Phương Vận" mà người Việt sử dụng thì mang đậm tinh thần cát tường. "Bát phương" là tám phương trời, gợi nhắc trực tiếp đến bộ sưu tập Bát Phương Lai Thái (八方来彩) – nhóm tám chai Mao Đài màu sắc mà Lam Mao là một thành viên; "vận" là vận may, thời vận. Ghép lại, cái tên hàm ý vận khí hanh thông từ bốn phương tám hướng, rất hợp với văn hóa quà biếu của người Á Đông.

Trong danh mục đồ sộ của Mao Đài, sản phẩm khoác màu xanh lam không nhiều. Khi mới ra mắt năm 2015, thân chai Lam Mao mang sắc "bảo thạch lam" (宝石蓝) – xanh lam ngọc tươi sáng, được hãng diễn giải là vẻ đẹp tĩnh lặng, điềm đạm và lý trí. Chưa đầy một năm sau, khoảng cuối năm 2016, khi phiên bản bao bì đầu tiên đã bán hết, Mao Đài quyết định nâng cấp thiết kế và chuyển sang sắc "thâm hải lam" (深海蓝) – xanh biển sâu, trầm và thẫm hơn hẳn. Theo các nguồn tin Trung Quốc, sự thay đổi này vừa để tách biệt với những sản phẩm bao bì xanh khác, vừa thể hiện phong thái chín chắn, quý phái mà không phô trương.

Cùng với màu sắc mới, nhãn trước của phiên bản nâng cấp được bổ sung biểu tượng "Kim Quế Diệp" (金桂叶 – lá nguyệt quế vàng). Biểu tượng này gắn với một cột mốc trong lịch sử thương hiệu: ngày 20 tháng 3 năm 1985, tại Paris, Mao Đài được một ủy ban quốc tế về ẩm thực và du lịch của Pháp trao giải thưởng Kim Quế Diệp. Theo giới sưu tầm Trung Quốc, Lam Mao cùng phiên bản Lễ Tân màu nâu tương là hai chai hiếm hoi có biểu tượng Kim Quế Diệp ở nhãn chính – một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng để người mua kiểm tra khi cầm chai trên tay.

Hình ảnh hai tiên nữ trên nhãn bắt nguồn từ năm 1958, khi nhà máy lấy cảm hứng từ bích họa Đôn Hoàng "Phi Thiên hiến tửu" để làm nhãn cho rượu xuất khẩu. Đặt tiên nữ ấy lên nền xanh biển sâu, Lam Mao như một cuộc đối thoại giữa di sản nghìn năm và thẩm mỹ đương đại.

Bộ Bát Phương Lai Thái gồm tám chai Mao Đài mang nhãn Phi Thiên, nồng độ 53%vol, với tám màu: đỏ, vàng kim, vàng hồng, xanh lam, Thanh Ấn (chai trắng sữa nhưng in hình Phi Thiên kiểu hoa văn), đen, xanh lục và nâu tương. Chữ "thái" (彩 – sắc màu) đồng âm với "tài" (财 – tiền tài) trong tiếng Trung, nên tên bộ sưu tập còn được hiểu là "tám phương tài lộc kéo về", lý do khiến các chai này đặc biệt được giới doanh nhân Trung Quốc ưa chuộng. Điểm chung quan trọng nhất của cả tám chai không nằm ở lớp vỏ, mà ở chất rượu bên trong: tất cả đều thuộc nhóm pha chế lô nhỏ. Trong bộ sưu tập, chai xanh lục và chai đen có sản lượng rất ít nên giá cao; còn chai xanh lam được giới chơi rượu đánh giá là có lợi thế về giá, phù hợp cả để thưởng thức lẫn sưu tầm.

Nhiều người nghĩ Mao Đài nào cũng như nhau, chỉ khác bao bì. Thực tế, giới chuyên môn Trung Quốc thường chia chất rượu Mao Đài thành nhiều cấp. Cấp nền tảng là "Phổ Mao tửu chất" (普茅酒质), đại diện là Phi Thiên và Ngũ Tinh tiêu chuẩn. Cao hơn là cấp "vi điều" (微调 – tinh chỉnh), và tiếp đến là cấp "tiểu phê lượng câu đoái" (小批量勾兑 – pha chế lô nhỏ), nơi Lam Mao và cả bộ Bát Phương Lai Thái góp mặt.

Pha chế lô nhỏ nghĩa là các bậc thầy phối trộn của nhà máy, dựa trên nền tảng kỹ thuật truyền thống, tuyển chọn những mẻ rượu gốc thuộc nhiều niên vụ, nhiều lượt chưng cất (luân thứ), nhiều "điển hình thể" và nhiều độ tuổi khác nhau, rồi phối trộn với số lượng hạn chế. Ở Mao Đài, rượu gốc được phân thành ba điển hình thể chính là tương hương, thuần điềm (ngọt êm) và hầm đáy (hương đáy hầm), và tỷ lệ kết hợp giữa chúng quyết định cá tính của từng dòng rượu. Kết quả là rượu vẫn giữ trọn chuẩn mực Quý Châu Mao Đài Tửu nhưng có cá tính rõ nét và tầng hương phong phú hơn Phi Thiên đại trà.

Nền móng của mọi chai Mao Đài vẫn là quy trình "12987" nổi tiếng: một năm một chu kỳ sản xuất, hai lần đưa nguyên liệu, chín lần chưng nấu, tám lần lên men, bảy lần lấy rượu, theo nhịp "Đoan Ngọ đạp khúc, Trùng Dương hạ sa". Theo trang chính thức của Mao Đài, từ lúc đưa nguyên liệu đến khi xuất xưởng, một chai rượu cần năm năm, trải qua năm công đoạn lớn với 30 bước và 165 khâu kỹ thuật; kỹ nghệ ủ rượu Mao Đài đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của Trung Quốc từ năm 2006. Lam Mao kế thừa toàn bộ nền tảng đó, cộng thêm khâu phối trộn lô nhỏ.

Rót ra ly, rượu có sắc hơi ngả vàng nhẹ, trong vắt và sáng – dấu hiệu quen thuộc của rượu tương hương đã được tàng trữ đủ lâu. Các tài liệu thưởng thức của Trung Quốc mô tả khi rót, dòng rượu chảy thành sợi mảnh như tơ, bọt rượu li ti và đều. Hương tương nổi bật ngay từ lần ngửi đầu, xen lẫn cảm giác "lão thục" – sự chín muồi của rượu lâu năm. Vào miệng, rượu tròn đầy, độ gắt thấp hơn mong đợi ở mức 53 độ, cảm giác dày dặn mà vẫn có nét thanh thoát. Hậu vị sạch và kéo dài, và như mọi chai Mao Đài chuẩn mực, ly rỗng vẫn lưu hương rất lâu sau khi đã uống cạn.

Theo các trang chuyên ngành rượu Trung Quốc, ông Quý Khắc Lương (季克良) – nhân vật kỳ cựu của Mao Đài và là người truyền thừa cấp quốc gia của kỹ nghệ ủ rượu Mao Đài – nhận xét Lam Mao có sắc hơi vàng, trong sáng, hài hòa thanh nhã, kết thúc sạch và dư vị dài. Ông Mã Dũng thuộc Hiệp hội Công nghiệp Thực phẩm Trung Quốc thì đánh giá cao độ dễ chịu, ít kích thích và sự kết hợp giữa nét đậm đà với vẻ phiêu dật. Công bằng mà nói, cũng có người chơi rượu Trung Quốc cho rằng khoảng cách hương vị giữa Lam Mao và Phi Thiên không lớn như khoảng cách về giá. Theo kinh nghiệm của tôi, sự khác biệt của rượu lô nhỏ lộ rõ nhất khi nếm song song hai ly, ở độ mượt và độ dày của tầng hương cuối.

Trong văn hóa Á Đông, màu lam tượng trưng cho sự điềm tĩnh, trí tuệ và tầm nhìn rộng mở, còn "bát phương" là lời chúc mọi phương hướng đều thuận lợi. Một chai Mao Đài Phi Thiên Xanh Bát Phương Vận vì thế là món quà chứa đựng thông điệp tinh tế: tôn trọng người nhận, chúc công việc hanh thông và thể hiện gu thưởng thức vượt ra ngoài lựa chọn quen thuộc. Về mặt sưu tầm, vài năm sau khi ra mắt, Lam Mao từng được giao dịch quanh mức 3.000 nhân dân tệ mỗi chai tại Trung Quốc, cao hơn hẳn Phi Thiên tiêu chuẩn thời điểm đó, và những chai sản xuất năm 2015–2016 đã được đưa lên sàn đấu giá. Dù vậy, tôi luôn khuyên khách hàng chọn Lam Mao trước hết để thưởng thức hoặc biếu tặng, bởi giá Mao Đài luôn biến động theo thị trường.

Điều quan trọng nhất vẫn là nguồn gốc. Mao Đài là một trong những thương hiệu rượu bị làm giả nhiều nhất, vì vậy hãy chọn mua từ nhà nhập khẩu và phân phối uy tín, có đầy đủ chứng từ, và kiểm tra kỹ các chi tiết nhận diện đã nêu ở trên.