Rượu Mao Đài Phi Thiên Gold - Kim Mao Small Batch - Bát Phương Lai Thái

Rượu Mao Đài Phi Thiên Gold - Bát Phương Lai Thái thuộc về số ít được nhận ra ngay từ ánh nhìn đầu tiên: một chiếc hộp vàng óng, năm chữ 贵州茅台酒 (Quý Châu Mao Đài Tửu) viết thảo phóng khoáng chạy dọc thân hộp, và ở phần đế trắng là một dòng bút tích nghiêng nghiêng như lời đề tặng riêng — 只为卓越不凡的你, tạm dịch "chỉ dành cho người trác việt bất phàm như bạn". Mở hộp, người ta không gặp chiếc chai trắng sữa quen thuộc của dòng Phi Thiên, mà là một thân chai phủ trọn sắc kim, vẫn giữ nguyên dải lụa đỏ và tấm nhãn sọc chéo kinh điển. Sau hơn hai mươi năm gắn bó với bạch tửu (白酒, rượu trắng Trung Hoa), chúng tôi cho rằng đây là một trong những phiên bản Mao Đài có câu chuyện đáng kể nhất, bởi nó là dấu vết còn lại của một giai đoạn mà chính Mao Đài đã tự tay khép lại.

Trên các sàn thương mại điện tử và sàn đấu giá Trung Quốc, chai rượu này không mang tên Bát Phương Lai Thái. Giới sưu tầm bên đó gọi nó là 卓越不凡金 (Trác Việt Bất Phàm Kim — sắc vàng của sự xuất chúng), lấy thẳng từ dòng chữ viết tay trên hộp, hoặc gọi gọn là 定制金 (Định Chế Kim — bản vàng đặt riêng). Trên JD.com, sản phẩm được xếp vào nhóm 茅台个性化颜色纪念系列, tức dòng kỷ niệm màu sắc cá nhân hóa của Mao Đài, gắn với năm sản xuất 2016. Một lô hàng do một đơn vị nhà nước tại Quảng Đông đưa lên sàn đấu giá công khai của JD còn ghi rõ hơn nữa: 茅台国酒定制卓越不凡金, ngày sản xuất 05/08/2016. Cụm từ 国酒定制 (quốc tửu định chế — rượu quốc tửu đặt làm riêng) chính là chìa khóa để hiểu chai rượu này, và nó khớp hoàn toàn với con dấu đỏ hình vuông in bốn chữ 国酒定制 ở góc phải nhãn trước, cùng hai chữ 国酒 in trên chiếc nắp đỏ.

Còn Bát Phương Lai Thái là cái tên mà thị trường Việt Nam dành cho phiên bản này, và chúng tôi thấy nó được chọn rất có duyên. 八方来泰 có thể hiểu là tám phương đều mang điều thái hòa, hanh thông tìm đến. Chữ 泰 gợi đến quẻ Địa Thiên Thái trong Kinh Dịch — trời đất giao hòa, vạn sự thông suốt — và câu chúc 三阳开泰 (tam dương khai thái) vẫn được treo trong nhà mỗi dịp đầu xuân ở cả Trung Hoa lẫn Việt Nam. Đặt cạnh sắc vàng kim của thân chai và lời đề tặng dành cho người xuất chúng, cái tên ấy biến chai rượu thành một lời chúc trọn vẹn: tài vận, thịnh vượng và sự ghi nhận dành cho người được trao tặng.

Để hiểu giá trị của một chai mang dấu 国酒定制, cần lùi lại một chút. Tháng 10 năm 2013, Mao Đài thành lập một pháp nhân chuyên trách mảng rượu đặt riêng, ban đầu mang tên 贵州茅台酒个性化定制营销有限公司 (Công ty Tiếp thị Định chế Cá nhân hóa Rượu Quý Châu Mao Đài), về sau đổi thành 国酒茅台定制营销（贵州）有限公司. Theo dữ liệu đăng ký doanh nghiệp được báo Nam Đô (南都) dẫn lại, Mao Đài Cổ phần nắm 70% vốn của công ty này. Năm 2016, chính khối bán hàng của Mao Đài từng công khai khẳng định rượu cá nhân hóa là xu thế tất yếu, và những chai mang thông điệp riêng như 卓越不凡金 ra đời trong bầu không khí ấy.

Rồi mọi thứ dừng lại. Ngày 19/02/2019, Tập đoàn Mao Đài ban hành thông báo chấm dứt toàn bộ hoạt động định chế, dán nhãn riêng (贴牌) và các sản phẩm chưa qua phê duyệt tại mọi công ty con, kể cả với chính rượu Mao Đài; những gì chưa được phép phải niêm phong tại chỗ, không sản xuất và không bán thêm. Đến tháng 1 năm 2024, công ty định chế nói trên chính thức bị giải thể. Song song đó, hai chữ "quốc tửu" cũng rời khỏi thương hiệu: ngày 13/08/2018, Mao Đài tuyên bố từ bỏ việc đăng ký nhãn hiệu 国酒茅台 sau hơn mười năm theo đuổi, và từ ngày 30/06/2019, bảng hiệu "Quốc Tửu Mao Đài" trên toàn hệ thống được thay bằng "Quý Châu Mao Đài".

Đặt hai mốc thời gian ấy cạnh nhau, chai Mao Đài Phi Thiên Vàng Bát Phương Lai Thái trở thành một "viên nang thời gian" đúng nghĩa. Con dấu 国酒定制 trên nhãn và hai chữ 国酒 trên nắp là những chi tiết mà không chai Mao Đài mới nào sau năm 2019 còn mang. Lượng chai của phiên bản này vì thế là một con số đã khép lại — không có lô bổ sung, không có đợt tái bản. Với người sưu tầm, sự hữu hạn có nguồn gốc rõ ràng như vậy đáng tin hơn mọi lời quảng bá về độ hiếm.

Chiếc hộp là lớp kể chuyện đầu tiên. Nền vàng ánh kim chiếm gần trọn thân hộp, trên đó năm chữ 贵州茅台酒 được viết theo lối hành thảo đậm nét, viền trắng nổi khối, đi kèm một ấn triện đỏ hình bầu dục khắc chính tên rượu. Góc trên ghi gọn hai thông số 酒精度 53%vol và 净含量 500ml. Phần đế trắng gần như để trống hoàn toàn, chỉ dành cho dòng bút tích 只为卓越不凡的你 cùng một nét gạch dưới kéo dài như chữ ký. Bố cục ấy giống một tấm thiệp đề tặng: chính chiếc hộp đã nói hộ lời trân trọng.

Thân chai giữ nguyên hình khối của Phi Thiên — dáng trụ tròn, vai chai xếp tầng, cổ ngắn — nhưng toàn bộ bề mặt được phủ sắc vàng kim bóng loáng thay cho màu trắng sữa truyền thống. Trên nền vàng ấy, tấm nhãn trước vẫn là thiết kế quen thuộc: nền đỏ, các sọc chéo đen trắng, dòng chữ KWEICHOW MOUTAI chạy chéo, biểu tượng hai tiên nữ Phi Thiên ở góc trái và năm chữ 贵州茅台酒 màu đỏ. Năm chữ này được nhiều tài liệu Trung Quốc ghi nhận là thủ bút của nhà thư pháp 麦华三 (Mạch Hoa Tam), về sau trở thành phông chữ chuẩn của thương hiệu. Bên dưới là dòng 贵州茅台酒股份有限公司出品 — chứng chỉ "đích hệ" (嫡系, dòng chính thống) cho biết đây là sản phẩm của chính Công ty Cổ phần Rượu Quý Châu Mao Đài, không phải nhãn hàng ăn theo hay rượu sản xuất theo giấy phép.

Biểu tượng Phi Thiên cũng mang một lịch sử riêng. Năm 1958, khi Mao Đài ủy thác cho hãng Ngũ Phong Hành (五丰行) ở Hồng Kông làm đại lý xuất khẩu, hình ảnh hai tiên nữ bay lượn cùng nâng một chiếc chén vàng, lấy cảm hứng từ bích họa Đôn Hoàng, được đăng ký làm nhãn hiệu cho hàng xuất khẩu, với ngụ ý rượu Mao Đài là sứ giả của tình hữu nghị. Phải đến năm 2005, nhãn Phi Thiên mới được dùng đồng thời cho cả thị trường nội địa. Dải lụa đỏ buộc nơi cổ chai — vốn được xem là biến thể của lá cờ rượu (酒旗) treo trước cửa các tửu quán xưa — cũng bắt đầu xuất hiện từ năm 1958. Trên thân chai vàng, dải lụa ấy cùng chiếc nắp đỏ tạo nên thế tương phản đỏ – vàng đậm chất phương Đông, sắc màu của hỷ sự và phú quý.

Có một chi tiết thú vị về thời điểm ra đời. Năm 2016 là năm Bính Thân, và khi làm dòng rượu con giáp cho năm ấy, Mao Đài đã chọn sắc 土豪金 (vàng rực) cho thân chai để ứng với hành Kim của năm Thân. Chai Bát Phương Lai Thái ra đời cùng năm, nói cùng một thứ ngôn ngữ màu sắc mà thương hiệu khi đó đang theo đuổi.

Điều quan trọng nhất cần nói rõ: sắc vàng nằm ở bên ngoài. Bên trong chai vẫn là Quý Châu Mao Đài Tửu nồng độ 53% vol, dung tích 500ml, do Công ty Cổ phần Rượu Quý Châu Mao Đài sản xuất tại trấn Mao Đài bên bờ sông Xích Thủy. Nguyên liệu chỉ gồm cao lương nếp bản địa — chủ yếu là giống Hồng Anh Tử (红缨子) hạt nhỏ, vỏ dày — cùng lúa mì và nước.

Linh hồn của Mao Đài nằm ở quy trình mà người trong nghề gọi tắt là 12987: một chu kỳ sản xuất kéo dài trọn một năm, gồm hai lần xuống nguyên liệu, chín lần chưng nấu, tám lần lên men và bảy lần lấy rượu. Lịch làm rượu bám theo nhịp trời đất với hai mốc nổi tiếng: 端午制曲 — Đoan Ngọ làm men, khi trời oi nóng nhất để vi sinh vật sinh sôi trong bánh men lúa mì; và 重阳下沙 — Trùng Cửu xuống cao lương, khi mùa mưa vừa dứt. Theo giới thiệu chính thức trên website Mao Đài, nhà máy kiên trì ba nguyên tắc nhiệt độ cao — chế men ở nhiệt độ cao, ủ đống ở nhiệt độ cao, chưng cất ở nhiệt độ cao — sau đó tàng trữ dài hạn trong chum gốm và điều phối theo phương pháp 以酒勾酒 (dĩ tửu câu tửu — lấy rượu điều phối rượu, không thêm bất kỳ thứ gì khác). Từ lúc xuống nguyên liệu đến khi xuất xưởng, một chai Mao Đài cần năm năm, đi qua năm công đoạn lớn, ba mươi khâu và 165 bước kỹ thuật. Kỹ nghệ ủ rượu này đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc.

Về cảm quan, Mao Đài mô tả phong cách điển hình của mình bằng năm cụm từ: 酱香突出 (tương hương nổi bật), 幽雅细腻 (u nhã, tinh tế), 酒体醇厚 (thân rượu dày dặn, êm), 回味悠长 (hậu vị kéo dài) và 空杯留香持久 (chén đã cạn mà hương vẫn đọng lâu). Các ghi chép thử rượu của giới chuyên môn Trung Quốc về Phi Thiên thường nhắc đến tầng hương đầu ấm áp của đậu lên men và cơm cháy, rồi mở dần sang ô mai, nho khô, táo chín và thoảng mùi gỗ đánh sáp. Vị vào miệng tròn đầy, chua ngọt hòa quyện, cay ấm lan chậm và đọng rất lâu nơi cuống họng. Người sành Mao Đài thường đặt chén rỗng xuống vài phút rồi ngửi lại — mùi hương còn lưu trong chén lúc ấy mới là chữ ký thực sự của dòng tương hương.

Ở Trung Quốc, người ta vẫn nói rằng tặng Mao Đài không chỉ để khẳng định vị thế, mà trước hết là để bày tỏ sự tôn trọng dành cho người nhận. Người Việt hiểu điều này rất rõ: trong tục biếu quà Tết, quà mừng thọ, quà khai trương hay quà tri ân đối tác, món quà đẹp nhất luôn là món quà tự nói được điều người tặng muốn nói. Với Mao Đài Phi Thiên Vàng Bát Phương Lai Thái, thông điệp đã nằm sẵn trên từng chi tiết: sắc vàng của tài lộc, cái tên cầu mong thái hòa từ tám phương, và lời đề tặng dành cho người xuất chúng.

Trên bàn tiệc Trung Hoa, Mao Đài thường được rót vào những chén nhỏ chỉ vừa một ngụm, uống chậm, và chén đầu tiên bao giờ cũng dành cho lời chúc. Người Việt cũng có nếp nâng chén tương tự: chủ nhà mời trước, khách đáp lễ, không ai uống một mình. Tương hương của Mao Đài lại đặc biệt hợp với những món đậm vị như vịt quay, thịt kho tàu, các món om, gà hấp lá chanh hay hải sản xào gừng hành — những món vốn quen thuộc trên mâm cỗ ngày Tết của nhiều gia đình Việt.

Gìn giữ một chai rượu mang dấu ấn thời gian
Vì là phiên bản định chế đã ngừng sản xuất từ lâu, nguồn gốc của mỗi chai Bát Phương Lai Thái quan trọng không kém chính chai rượu. Người sưu tầm nên ưu tiên những chai còn nguyên hộp, nắp và dải lụa không có dấu hiệu tác động, con dấu 国酒定制 sắc nét, và chỉ tìm đến những nguồn cung cấp có hồ sơ minh bạch. Về bảo quản, Mao Đài khuyến nghị giữ rượu ở nơi thoáng mát, khô ráo và kín; với chai này, nên đặt chai đứng, tránh ánh nắng trực tiếp và hạn chế va chạm để lớp phủ vàng không bị trầy xước. Rượu tương hương vốn không sợ thời gian, nhưng chiếc hộp nguyên vẹn mới giữ trọn câu chuyện của chai rượu.

Mỗi giai đoạn của Mao Đài đều để lại những chai rượu kể lại chính nó, và chai Mao Đài Phi Thiên Vàng Bát Phương Lai Thái ghi lại một khoảnh khắc rất cụ thể: khi thương hiệu thử nói chuyện với từng người bằng ngôn ngữ cá nhân hóa, và khi hai chữ "quốc tửu" vẫn còn in trên nắp chai. Khoảnh khắc ấy đã khép lại, nhưng sắc vàng, dải lụa đỏ và dòng chữ 只为卓越不凡的你 vẫn còn đó — một lời chúc không phai dành cho những người xứng đáng được trân trọng.