Rượu Mao Đài Phi Thiên Hắc Mao Small Batch - Bát Phương Lai Thái

"Mao Đài mà cũng có chai đen sao?". Đó là rượu Mao Đài Phi Thiên Hắc Mao Bát Phương Lai Thái, thành viên trầm mặc nhất trong bộ tám sắc màu mà giới sưu tầm Trung Quốc gọi là "Bát Thải". Trong một bộ sưu tập mang ước vọng tiền tài đổ về từ tám phương, chiếc chai đen lại kín đáo nhất, và nghịch lý thay, cũng thuộc nhóm khó tìm nhất. Bài viết dưới đây được tổng hợp từ các nguồn tư liệu Trung Quốc cùng góc nhìn của người trong nghề, để bạn hiểu chai rượu này là gì và vì sao nó đáng để sở hữu.

Trong tài liệu Trung văn, bộ sưu tập này mang tên 八方来彩, âm Hán Việt là "Bát Phương Lai Thái", với chữ 彩 chính là chữ "thái" trong "sắc thái", nghĩa là màu sắc. Thú vị ở chỗ, trong tiếng Phổ thông, 彩 (cǎi) và 财 (cái, tiền của) phát âm gần như giống hệt nhau, nên "tám phương sắc màu" tự nhiên được nghe thành 八方来财, tức "tiền tài kéo về từ tám phương", câu chúc phát đạt quen thuộc của người Hoa. Tám phương gồm bốn hướng chính và bốn hướng phụ, tượng trưng cho mọi ngả đường vận may có thể tìm đến. Gọi là Lai Thái là đúng nguyên gốc về sắc màu, hiểu là Lai Tài là đón nhận lớp nghĩa chúc phúc phía sau, và chính sự song nghĩa ấy làm nên sức hút của bộ sưu tập.

"Phi Thiên" (飞天) là nhãn hiệu tiên nữ bay, một trong hai thương hiệu chủ lực của Mao Đài bên cạnh nhãn Ngũ Tinh (五星). Theo các bài chuyên đề trên Zhihu, toàn bộ dòng Bát Phương Lai Thái dùng nhãn Phi Thiên với nồng độ 53%vol. Còn "Hắc Mao" (黑茅) là cách giới chơi rượu gọi tắt chai Mao Đài màu đen. Ở đây cần đính chính một hiểu lầm khá phổ biến: "đen" là màu của thân chai, hộp và nhãn, còn bên trong vẫn là dòng rượu trong vắt quen thuộc của Mao Đài.

Theo tổng hợp từ trang chuyên về rượu Jiupaiming (酒排名) và các chuyên mục trên Zhihu, bộ sưu tập gồm tám chai Quý Châu Mao Đài tửu mang tám màu: đỏ, vàng kim, vàng hồng, xanh lam, Thanh Ấn, đen, xanh lục và màu tương. Chai Thanh Ấn là chiếc "lạc loài" duy nhất khi giữ màu trắng sữa như Mao Đài phổ thông nhưng in họa tiết tiên nữ dâng rượu, còn chai xanh lam mang biểu tượng Kim Quế Diệp gắn với giải thưởng Mao Đài giành được tại Paris năm 1985.

Điểm chung của cả tám chai là rượu được câu đoái (phối trộn) theo phương thức "tiểu phê lượng", tức pha chế theo lô nhỏ với sản lượng giới hạn hằng năm. Cộng đồng sưu tầm Trung Quốc đánh giá nhóm Mao Đài màu thường có chất rượu nhỉnh hơn chai Phi Thiên phổ thông, dù đây là nhận định của giới chơi rượu chứ không phải tuyên bố chính thức từ nhà máy. Một chi tiết nhận diện quan trọng: trên chai đỏ, đen, xanh lục và màu tương, góc dưới bên phải nhãn chính có con dấu chữ triện "国酒定制" (Quốc tửu định chế), trong khi chai vàng kim và vàng hồng không có.

Gom đủ tám chai không hề dễ, bởi mỗi màu được phát hành với số lượng khác nhau, trong đó chai đen và chai xanh lục được nhiều nguồn Trung Quốc xếp vào nhóm có sản lượng rất ít, giá thị trường cũng cao hơn các màu còn lại. Trên sàn JD.com từng có nguyên bộ tám chai 500ml rao bán dưới tên 八方来财 với mức giá gần một trăm nghìn nhân dân tệ, đủ thấy vị thế của bộ sưu tập trong mắt giới sành rượu.

Một bài phân tích trên Zhihu cho rằng đây là lần đầu Mao Đài sử dụng trọn bộ chai đen, nhãn đen và hộp đen, phối cùng các điểm nhấn trắng, đỏ, vàng kim, trong khi vẫn giữ nguyên dáng chai trụ tròn cổ điển. Tôi đánh giá đây là lựa chọn thiết kế rất tinh tế. Dáng chai quen thuộc giúp người nhìn nhận ra Mao Đài ngay lập tức, còn lớp áo đen tuyền tạo khoảng lặng thị giác để logo tiên nữ và các chi tiết ánh kim nổi bật hơn hẳn. Đặt cạnh chai Phi Thiên trắng, Hắc Mao giống như một quý ông khoác lễ phục, không phô trương nhưng chẳng ai có thể bỏ qua.

Thế nhưng điều tôi thích nhất ở Hắc Mao lại nằm ở tầng văn hóa. Câu mở đầu Thiên Tự Văn, cuốn sách vỡ lòng kinh điển của người Hoa, viết "Thiên địa huyền hoàng", nghĩa là trời màu huyền (đen thẫm), đất màu vàng. Theo các bài viết về văn hóa màu sắc trên Zhihu, sắc đen trong Kinh Dịch tượng trưng cho trời, được xem là vua của các màu, và nhà Tần sau khi thống nhất thiên hạ cũng lấy đen làm màu tôn quý cho cờ xí, y phục. Trong ngũ hành, màu đen thuộc hành Thủy, ứng với phương Bắc, mà phong thủy dân gian vẫn nói "thủy chủ tài", nước tượng trưng cho dòng chảy của tiền bạc. Như vậy, trong một bộ sưu tập mang ý nghĩa tài lộc tám phương, chính chai đen lại gắn với hành của tài lộc sâu sắc nhất. Tôi luôn kể câu chuyện này khi tư vấn quà biếu, và hầu như ai nghe xong cũng thấy chai rượu "có hồn" hơn hẳn.

Lớp áo đen chỉ là phần nổi, giá trị cốt lõi vẫn là rượu. Mao Đài được chưng cất tại trấn Mao Đài, thành phố Nhân Hoài, tỉnh Quý Châu, bên bờ sông Xích Thủy ở độ cao trung bình khoảng 423 mét. Vùng thung lũng thấp với mùa đông ấm, mùa hè nóng, độ ẩm cao và không khí ít lưu thông đã nuôi dưỡng một hệ vi sinh vật đặc thù, yếu tố mà nhiều nghiên cứu Trung Quốc xem là lý do Mao Đài không thể sao chép ở nơi khác.

Quy trình sản xuất được tóm gọn bằng dãy số "12987": chu kỳ một năm, hai lần đưa nguyên liệu, chín lần chưng hấp, tám lần lên men và bảy lần lấy rượu, với nguyên liệu là cao lương nếp bản địa, lúa mì và nước. Men đại khúc được đạp vào dịp Tết Đoan Ngọ, còn nguyên liệu được đưa vào từ tiết Trùng Dương. Theo tư liệu được trang ifanr dẫn lại, một chai Mao Đài phải trải qua 30 công đoạn và 165 khâu kỹ thuật; rượu mới được niêm phong khoảng ba năm rồi mới phối trộn, sau đó tiếp tục lưu trữ, tổng cộng xấp xỉ năm năm mới xuất xưởng.

Nghệ thuật phối trộn chính là nơi quyết định đẳng cấp của những dòng tiểu phê lượng như Hắc Mao. Từ những năm 1960, các chuyên gia của nhà máy đã xác định ba thể rượu điển hình là tương hương, hương đáy hầm và hương thuần ngọt, và việc tìm ra tỷ lệ phối hợp giữa chúng đã giúp Mao Đài được xác lập là hình mẫu của hương hình tương hương tại hội nghị Bảo Định năm 1965. Pha chế theo lô nhỏ cho phép người phối trộn chọn lọc mẻ rượu gốc kỹ lưỡng hơn, đó là lý do giới sưu tầm đặt kỳ vọng cao vào chất rượu bên trong những chai màu.

Hội nghị bình rượu toàn quốc của Trung Quốc từng khái quát phong cách Mao Đài bằng bốn cụm từ: tương hương nổi bật, u nhã tinh tế, thân rượu đầy đặn và dư vị kéo dài, đi kèm đặc điểm "ly rỗng lưu hương" nổi tiếng. Các tài liệu Trung Quốc cũng ghi nhận rượu Mao Đài chứa hơn 110 thành phần hương.

Với Hắc Mao 53 độ, tôi khuyên để rượu ở nhiệt độ phòng và rót chén nhỏ chừng 10 đến 15ml. Hương đầu là tầng tương hương đặc trưng gợi mùi đậu tương lên men, quyện cùng hương ngũ cốc rang và chút hương cháy dịu nhẹ. Nhấp một ngụm nhỏ, để rượu lan khắp khoang miệng, bạn sẽ thấy độ cồn không gắt như con số gợi ý; rượu tròn, đầm, cân bằng giữa vị chua thanh, chút đắng nhẹ và vị ngọt ngũ cốc, kết thúc bằng hậu vị ấm kéo dài. Uống xong đừng vội rửa ly, hương thơm còn vương trong chiếc ly rỗng chính là chữ ký của dòng tương hương đỉnh cao. Về món ăn, Hắc Mao hợp với những món đậm vị như vịt quay, thịt kho, hải sản sốt kiểu Hoa, hay đơn giản là đĩa lạc rang cùng vài lát bò khô.

Nếu tinh ý, bạn sẽ nhận ra con dấu Quốc tửu định chế trên Hắc Mao thực chất là một dấu mốc thời gian. Mao Đài từng theo đuổi nhiều năm việc đăng ký nhãn hiệu 国酒茅台 (Quốc tửu Mao Đài) nhưng không thành, bởi cơ quan quản lý cho rằng chữ "quốc tửu" hàm ý rượu tốt nhất cả nước và có thể ảnh hưởng đến cạnh tranh công bằng. Tháng 8 năm 2018, tập đoàn tuyên bố từ bỏ đơn đăng ký, và từ ngày 30 tháng 6 năm 2019, biển hiệu "Quốc tửu Mao Đài" được gỡ bỏ hoàn toàn. Cũng trong năm 2019, vào ngày 17 tháng 3, tập đoàn công bố đợt rà soát các sản phẩm định chế, gia công nhãn và sản phẩm chưa qua phê duyệt. Giới phân tích Trung Quốc nhận định từ đó rượu kỷ niệm văn hóa và rượu định chế sẽ ngày càng ít đi, những chai đã phát hành vì thế ngày càng quý.

Giá cả phản ánh khá rõ điều này. Khoảng năm 2020, các bài viết trên Zhihu ghi nhận Hắc Mao có giá thị trường khoảng 4.400 nhân dân tệ mỗi chai, còn bản Hoa Lỗi định chế 2016, theo một bài đăng trên SMZDM, sau khi ngừng sản xuất đã tăng liên tục và vượt mốc một vạn tệ mỗi chai vào năm 2021. Giá hiện nay còn tùy năm sản xuất, tình trạng chai và kênh giao dịch, nhưng xu hướng chung thì đã rõ.

Người mới chơi cũng nên phân biệt Hắc Mao Bát Phương Lai Thái với các chai Mao Đài thân đen khác, chẳng hạn chai tuổi Kỷ Hợi năm 2019 mang sắc Nhã Điển Hắc (dòng con giáp dùng nhãn Ngũ Tinh, không phải Phi Thiên), phiên bản Mao Phấn Hắc ra mắt tại Lễ hội người hâm mộ Mao Đài năm 2018, hay bình đen kỷ niệm 100 năm giải thưởng Panama năm 2015. Mỗi chai đều có giá trị riêng, nhưng Hắc Mao Bát Phương Lai Thái là chai Phi Thiên màu đen thuộc bộ tám màu, mang con dấu Quốc tửu định chế.

Mao Đài nằm trong số những thương hiệu rượu bị làm giả nhiều nhất, và các phiên bản hiếm như Hắc Mao càng là mục tiêu hấp dẫn. Lời khuyên quan trọng nhất của tôi là chỉ mua từ đơn vị nhập khẩu, phân phối có hồ sơ nguồn gốc rõ ràng, có hóa đơn, tem rượu nhập khẩu và nhãn phụ tiếng Việt đúng quy định. Khi nhận rượu, hãy kiểm tra kỹ nắp và màng niêm phong, chất lượng in trên nhãn và hộp, con dấu Quốc tửu định chế, ký hiệu HLDZ nếu có, cùng mã chống giả của nhà sản xuất. Về bảo quản, nên đặt chai đứng ở nơi nhiệt độ ổn định, tránh nắng trực tiếp và ẩm thấp, đồng thời giữ lại hộp, giấy tờ và túi đi kèm, bởi đây là yếu tố quan trọng giữ giá trị sưu tầm.

Hắc Mao Bát Phương Lai Thái là món quà lý tưởng dành cho đối tác vào dịp khai trương, động thổ, ký kết hợp đồng hay Tết Nguyên đán, khi lời chúc tiền tài tám phương được gửi gắm mà không cần nói thành lời. Với người mệnh Thủy hoặc những ai yêu thích gam màu trầm, sang trọng, chai đen càng thêm ý nghĩa, còn với nhà sưu tầm, đây là mảnh ghép khó tìm bậc nhất để hoàn thiện bộ Bát Thải.

Lời kết
Giữa một bộ sưu tập rực rỡ sắc màu, rượu Mao Đài Phi Thiên Hắc Mao Bát Phương Lai Thái chọn cách nổi bật bằng sự tiết chế. Đó là chai rượu của trời trong câu "thiên địa huyền hoàng", của hành Thủy trong ngũ hành, của một giai đoạn lịch sử đã khép lại cùng con dấu Quốc tửu định chế, và trên hết là chai rượu chứa đựng tinh hoa tương hương trứ danh của vùng Xích Thủy. Nếu bạn đang tìm một chai Mao Đài vừa để thưởng thức, vừa để biếu tặng, vừa để lưu giữ như một tác phẩm, tôi tin chai đen này xứng đáng có một vị trí trang trọng trong tủ rượu của bạn.